Dwie fatwy o transplantacji

Pytanie: Czy transplantacja organów ludzkich jest akceptowana przez islam?

Odpowiedź: [...]
Wyróżnia się dwa rodzaje transplantacji:
1) Autotransplantacja: przeszczepienie komórek lub tkanek w inne miejsce tego samego organizmu. Wg islamu, ten rodzaj transplantacji jest dopuszczalny (dżaiz), przy zachowaniu trzech warunków (szurut):
-przeszczep jest konieczny ze względów innych niż upiększenie;
-brak zagrożenia życia wynikający z usunięcia komórek lub tkanek i ich umieszczeniu na powrót w organiźmie;
-silne domniemanie, że operacja przeszcepu zakończy się sukcesem.

2) Homotransplantacja: przeszczepienie organu/organów w obrębie gatunku ludzkiego. Tutaj dawca móże być w dwóch stanach:
A. stan ex mortuo;
B. stan ex vivo.

Ad. 2.A.
W tym stanie, dawca organu nieżyje. W takim przypadku, pobranie organu od dawcy jest dopuszczalne (dżaiz), przy zachowaniu następujących warunków:
-zagrożenie życia biorcy, jeśli nie wykona się przeszczepu oraz przywrócenie utraconego zmysłu wzroku. W obu przypadkach dochodzi kolejny warunek, że istnieje silne domniemanie powodzenia transplantacji;
-zgoda dawcy za życia lub jego rodziny po śmierci, na pobranie organów do przeszczepu.

Ad. 2.B.
W tym stanie, żywy dawca ofiaruje organ lub jego część do przeszczepu potrzebującemu muzułmaninowi, bez uzyskania z tego powodu jakiejkolwiek rekompensaty (iwaz). Takie zachowanie jest przez islam legitymizowane, pod następującymi warunkami:
-silne domniemanie, że transplantacja będzie udana, i nie będzie wiązała się z poważnymi szkodami u dawcy. Ten warunek uzasadniony jest przestrzeganiem celów nakreślonych przez prawo islamu: ratowanie życia ludzkiego i usunięcie istniejących szkód.
-należy pamiętać, że dawca nie ma prawa ofiarować organu istotnego dla życia, (np. serca), ani organu, którego brak uniemożliwia prowadzenie normalnego życia (np. rogówka lub soczewka oka). Zasada islamu stanowi, że szkodę nie wolno usuwać powodując taką samą szkodę.

Podczas operacji przeszczepu, a także w fazie przygotowania i po niej, należy przestrzegać następujących zasad:
1.nie dopuszcza się, pod żadnym pozorem, handlu organami ludzkimi. Jeśli ofiarodawcy organu, po transplantacji, przekazano jakąś sumę pieniężną lub prezent, a był na przyjęcie tego nieprzygotowany, może przyjąć;
2.niektóre organy nie mogą być przeszczepiane (jądra, jajniki). Transplantolodzy orzekli, że transplantacja tych organów nie usuwa cech genetycznych dawcy, a w wypadku jąder, zachodzi podejrzenie pozostawania w nich nasienia;
3.nie dopuszcza się transplantacji ważnych dla życia organów lub wywołania nieodwracalnych zmian w ciele dawcy, u którego stwierdzono śmierć mózgową. Jest to możliwe dopiero, gdy ustanie oddychanie, bicie serca oraz pojawią się zmiany towarzyszące śmierci;
4.dawca musi być osobą zdolną do czynności prawnych (pełnoletnią i nie ubezwłasnowolnioną);
5.dopuszcza się wykorzystanie tkanek organu, który usunięto z ciała z powodów choroby (np. soczewka oka).
Źródło: url=(0083)http://www.islamweb.net/ver2/Istisharat/ShowFatwa.php?lang=A&Id=1500&Option=FatwaId

Pytanie: Czy dopuszcza się transplantację, po tym, gdy u dawcy nastąpiła śmierć mózgowa?

Odpowiedź: W czasach współczesnych upowszechnił się termin ‘śmierć mózgu’. Powstaje w związku z tym pytanie: czy tę śmierć należy uznać za śmierć definitywną, która implikuje, że dawcę nie obejmują przepisy islamu dotyczące żywych?
Współcześni uczeni islamu, nie mają jednolitego zdania w tej kwestii.

Część uznała śmierć mózgową za śmierć definitywną. Do tej opinii zastosowało się Zgromadzenie Fiku Islamskiego (siedziba w Dżeddzie, Arabia Saudyjska), uznając śmierć mózgu, za śmierć definitywną. Jednocześnie ustanowiono kryteria, w oparciu o które, stwierdza się śmierć:
-ustanie funkcji mózgu;
-orzeczenie specjalistów, że ustanie funkcji mózgu jest nieodwracalne;
-dokonanie badań mózgu urządzeniami pod kątem potwierdzenia braku funkcjonowania mózgu.
Dopiero po spełnieniu tych kryteriów, można wyłączyć urządzenia sztucznie podtrzymujące życie […].

Pozostała część uczonych uważa, że śmierć mózgu, nie jest śmiercią definitywną, bo serce pracuje i krąży krew. Lekarze potwierdzają fakt, że choć orzeczono o wystąpieniu śmierci mózgowej, to ciało nadal przyjmuje i wchłania lekarstwa oraz pożywienie. Gdy zachodzą takie procesy, to znaczy, że organy człowieka żyją. Teksty prawa islamu (Koran i tradycja proroka Muhammada) wskazują, że dopóki trwa życie, to wobec jednostki mają zastosowanie przepisy odnoszące się do żywych. Dopiero, gdy życie ustanie, orzeka się, że te przepisy nie mają zastosowania. Zasada islamu głosi, że regułą jest trwanie życia, dopóki nie ma pewności, że nastąpiła śmierć.
Nawet ci lekarze, którzy opowiadają się za stwierdzeniem śmierci definitywnej w momencie ustania funkcji mózgu, przyznają że może dojść do pomyłki, a konsekwencją takiej pomyłki jest zagrożenie życia ludzkiego. Natomiast celem prawa islamu, jest konieczność ochrony i zachowania życia.
Uczeni w fikhu zwrócili uwagę na fakt, że śmierć w wypadku nie stanowi jednoznacznie, że nastąpiła śmierć definitywna. Dlatego nakazali zwłokę z pochówkiem, aby upewnić się, iż człowiek zmarł. Asz-Szafi (uczony muzułmański, założyciel szkoły szafickiej), po tym jak opisał niektóre oznaki śmierci, stwierdził: „Nie należy spieszyć się z pochówkiem, dopóki nie będzie pewności, że nastąpiła śmierć… Można zwlekać z pochówkiem do trzech dni, aby wykluczyć prawdopodobieństwo utraty przytomności…”

Z tego, co tu wspomniano wynika, że nie dopuszcza się (la jadżuz) pobranie organu/organów od osoby lub wywołania nieodwracalnych zmian w jej ciele, gdy stwierdzi się śmierć mózgową. Główny argument, który za takim roztrzygnięciem przemawia, iż jest to zamach na żywą istotę, w której jest jeszcze dusza.
Natomiast, gdy wystąpi śmierć, której oznakami jest brak bicia serca, ustanie krążenia i pojawienie się zmian na ciele świadczących o śmierci, wtedy pobranie organu/organów jest dopuszczalne (dżaiz). Oprócz tego, należy mieć na uwadze, że organ pobrany do przeszczepu musi ratować życie lub przywrócić możliwość normalnego funkcjonowania (np. soczewka oka). Dawca przed śmiercią, albo rodzina po śmierci dawcy, musi wyrazić zgodę na pobranie organu. W wypadku, gdy osoba, od której można pobrać organ/organy nie może być zidentyfikowana, albo nie ma spadkobierców, wtedy muzułmańskie organy decyzyjne (wali amr al-muslimin) mają prawo wyrazić zgodę na pobranie.
A Bóg wie lepiej.

Źródło: url=(0084)http://www.islamweb.net/ver2/Istisharat/ShowFatwa.php?lang=A&Option=FatwaId&Id=19923